Кесиптик бирлик комитети
И.Раззаков атындагы Кыргыз мамлекеттик техникалык университетинин кесиптик бирлик комитетинин тарыхы
(ФПИ – И.Раззаков атындагы КМТУ)
1955-жылдын ноябрь айында Фрунзе политехникалык институтунда биринчи кесиптик бирлик жыйыны болуп өттү, анда кесиптик бирликтин бюросу жана жергиликтүү комитеттин биринчи төрагасы – мурда суучул болгон студент В.Бондарев шайланды. Ошентип, кесиптик бирлик уюму пайда болду, ал ФПИ-КГТУнун калыптанышына жана өнүгүүсүнө чоң салым кошту.
1957-жылы жергиликтүү комитеттин төрагасы болуп Д.И.Черняк – «Дене тарбия» кафедрасынын башчысы шайланган. Андан кийин университеттин кесиптик бирлик комитетин ар башка жылдарда К.Абдыкеримова (1965-76-жылдар), Р.В.Шапошникова (1976-86-жылдар), С.Т.Сарбанов (1986-90-жылдар), А.А.Чынгышев (1990-92-жылдар), В.В.Белоусов (1992-98-жылдар), А.Ф. Султанбеков (1998-2005-жылдар), А.А.Суюмбаева (2005-23-жылдар) жетектешкен. 2023-жылдын 20-июнунда кезектеги отчеттук жана кесиптик бирликти кайра шайлоо конференциясы өткөрүлдү. Конференциянын ишине Билим берүү жана илим кесиптик бирликтин Борбордук комитетинин төрагасы Асылбек Токтогулов жана Жогорку Кеңештин депутаты Марлен Маматалиев катышты. Кесиптик бирликтин төрайымы А.А.Суюмбаева бул кызматта 18 жылдан ашык иштеп келген, акыркы 5 жылдагы аткарылган иштер боюнча отчет берип, жумушчу коллективде жаштарды колдоо жана туруктуулук принциптерине таянып, өз ыйгарым укуктарынан ыктыярдуу түрдө баш тартты. Альтернативдүү тандоо жолу менен жабык добуш берүү аркылуу кесиптик бирлик комитетинин жаңы төрайымы катары Абылаева Ажар Аманкалыевна дайындалды.
Кесиптик бирлик уюмунун жашоосунда Л.Г.Плотникова , Р.М.Рыскулбекова , О.И.Боголюбова , Л.Я.Закарян , Р.И.Ольховая , Г.И.Дегтярев , Ю.Т.Распереза , Л.К. Никитина, Л.И.Тян , Ю.Д.Суродин , К.Исаков жана башка көптөгөн активисттердин кошкон салымын баса белгилейбиз.
Кесиптик бирликтин ар дайым көрсөткөн тынымсыз камкордугу институттун жамаатынын, анын студенттеринин эмгек, окуу, жашоо жана эс алуу шарттарын жакшыртууга багытталган, анын ичинде институттун спорттук-ден-соолукту чыңдоочу лагеринде да. Өзгөчө көңүл окутуу-тәрбия жана маданий-массалык иштерге, дарылоо, турак жай маселелерин чечүүгө жардам көрсөтүүгө, профилактика борборунун ишине, көркөм чыгармачылыктын кароолорун өткөрүүгө, аялдар кеңештерин түзүүгө бурулчу. Ошентип, 1969-жылы университеттер аралык санаторий-профилактикалык борбор, заманбап медициналык жабдуусу менен жабдылган дарылоо базасы ачылган. Жай мезгилинде профилактикалык борбор өз ишмердүүлүгүн Ысык-Көл жээгиндеги «Политехник» спорттук-саламаттык лагеринде уланткан.
Өз алдынча чыгармачылык менен алектенген артисттер — институттун студенттери «Ала-Тоо Студенттик жай» фестивалынын лауреаттары болуп көп жолу жеңишке ээ болушкан.
1972-жылы Союздук социалисттик мелдеште эң жогорку жетишкендиктерге жетишкендиги үчүн жана КСРОнун түзүлгөнүнүн 50 жылдыгын белгилөө менен институттун коллективи жогорку сыйлык – КПССтин Борбордук Комитетинин, КСРО Жогорку Советинин Президиумунун жана ВЦСПСтин юбилейлик ардак белгисине татыды.
1979-жылы Жогорку окуу жайлардын студенттик ден соолукту чыңдоочу лагерлеринин Жалпы союздук көргөзмөсүнүн жыйынтыгында «Политехник» лагери эс алуучу желек, СССР Жогорку жана орто кесиптик билим министрлигинин сыйлык грамотасы жана Жогорку мектеп жана илимий мекемелердин кызматкерлеринин профсоюзунун Борбордук комитетинин сыйлыгы менен сыйланды. 1984-жылы институт XI беш жылдыктын тапшырмаларын ийгиликтүү аткарганы жана ашыкча аткарганы үчүн өтүүчү Кызыл Желек жана I- даражадагы Диплом менен сыйланды.
Көп жылдар бою ФПИ адистерди даярдоонун натыйжалуулугу жана сапаты үчүн өткөрүлгөн бүткүл союздук социалисттик мелдешке ийгиликтүү катышып, көп жолу жеңүүчүлөрдүн катарында белгиленип келген. Албетте, кесиптик бирлик уюмунун ишине Р.В. Шапошникова өзгөчө салым кошкон, ал көп жылдар бою кесиптик бирликти үзгүлтүксүз жетектеп келген. Р.В. Шапошникова өткөрүлгөн бардык иш-чаралардын — ар кандай конференциялардын, эс алуу кечелеринин, кызыктуу адамдар менен жолугушуулардын, кино көрсөтүүлөрдүн жана башка иш-чаралардын мыкты уюштуруучусу болгон.
Бүгүнкү күнгө чейин жамаатта чет тилдер кафедрасынын башчысы, чыныгы демилгечи М.Я. Минкелевич жылуу сөз менен эскерилет. Ал эс алуу кечелеринин, кино-лекторийлердин, өздүк көркөм чыгармачылык фестивалдарынын таланттуу уюштуруучусу болуп, анын аркасында ФПИнин маданий-массалык иши ар дайым жогорку деңгээлде болуп келген.
«Горбачёвдук кайра куруу» жылдарында кесиптик бирлик комитетин С.Т. Сарбанов жетектеген. Ал мезгилде коомдук турмуштун көп тармактары өзгөрүүгө дуушар болуп, өлкөдөгү жогорку билим берүү системасынын иштөө шарттары да өзгөрө баштаган. Кафедраларда жана бөлүмдөрдө кесиптик бирликтин көзөмөлү астында кооперативдер пайда боло баштаган. Алар негизинен мурунку жылдары окутуучулар менен кызматкерлердин илимий, окуу жана өндүрүштүк ишмердүүлүгүнүн натыйжаларын жайылтууга адистешкен. Бул көпчүлүккө эң жөнөкөй жол менен — соода кылуу, кайра сатуу жана ортомчулук кызматтарды көрсөтүү аркылуу кошумча киреше табууга мүмкүнчүлүк берди. Ошол эле учурда кесиптик бирликке тартыш товарларды (биринчи керектөөдөгү гана эмес) бөлүштүрүү жана алкоголго каршы үгүт иштерин жүргүзгөн негизги орган болуу милдети жүктөлгөн. Бардык тармактарда «ачыктыкты» жарыялаган СССРдин биринчи жана акыркы Президентинин шартында кесиптик бирлик өз ишин социалдык адилеттүүлүк принциптерине негиздеп уюштура алган.
Албетте, бүгүнкү кесиптик бирлик уюму эми өз алдына «башкаруу мектеби, чарбачылыкты жүргүзүү мектеби, коммунизм мектеби» болуу милдетин аткарбайт. Бирок ал мурдагы милдеттеринин маанилүү бөлүгүн дагы эле сактап келет.
Кесиптик бирлик комитетинин ишмердүүлүк мезгилинде университеттин өнүгүшүнө зор салым кошулган. Көпчүлүк кесиптик бирликти санаторийлерге жана балдардын эс алуу лагерлерине жолдомо алып берүүчү гана уюм катары түшүнүшөт. Чынында болсо анын ишмердүүлүк багыты алда канча кеңири. Албетте, кесиптик бирликтин иши дайыма эле көзгө дароо көрүнбөйт, анткени ал көп убакытты, адамдарга жана алардын көйгөйлөрүнө кылдат мамиле кылууну талап кылат.
Бул — администрация менен кызматкерлердин ортосундагы социалдык өнөктөштүктү уюштуруу, ар бир кесиптик бирликтин мүчөсүнүн жана жалпы эмгек жамаатынын экономикалык, социалдык жана укуктук кызыкчылыктарын коргоо маселелериндеги кызматташтык болуп саналат.
Кесиптик бирлик комитетинин ишмердүүлүгүнүн негизги багыттары болуп төмөнкүлөр саналат: эмгекке тийиштүү шарттарды түзүү жана эмгекти коргоо менен коопсуздук техникасынын нормаларын сактоо, эмгек мыйзамдары бузулган учурда эмгек талаш-тартыштарын чечүү, кесиптик бирлик лидерлери үчүн семинарларды жана окуу курстарын өткөрүү, кызматкерлердин балдары үчүн жаңы жылдык майрамдарды уюштуруу, белектерди сатып алуу жана бөлүштүрүү, Карылар күнүндө чай үстүндөгү жолугушууларды уюштуруу, Улуу Ата Мекендик согуштун ардагерлерин жана Ооган согушунун ардагерлерин сыйлоо, жакындарын жоготкон, ооруп калган же операция болгон учурларда материалдык жардам көрсөтүү жана башка иш-чаралар.
Кесиптик бирлик комитети салтка айлангандай эле университеттин окутуучулары жана кызматкерлери үчүн Ысык-Көлгө үч күндүк акысыз сапарларды уюштуруп келүүдө. Бул сапарлар тимбилдинг программалары, сынактар жана маданий эс алуу иш-чаралары менен коштолот
Киргизилген мораторийге карабастан, кесиптик бирлик комитети санаторийлерге, эс алуу үйлөрүнө, пансионаттарга акысыз жолдомолорду, ошондой эле кесиптик кошуундун мүчөлөрүнүн балдары үчүн балдардын ден соолукту чыңдоочу лагерлерине жолдомолорду бөлүп берет.
Бүгүнкү күндө кесиптик бирлик комитети Kuwait Smart Generation сыяктуу кайрымдуулук фонддору менен биргеликте иш алып барып, кызматкерлерге көмүр, азык-түлүк, кийим-кече жана мектептик комплекттер түрүндө да жардам көрсөтүп келет. Ошондой эле «Шоро» ЖАК, «Агропрод» ЖЧК, «Tendercours» сыяктуу тышкы демөөрчүлөр менен иш жүргүзүлүүдө.
Кесиптик бирлик комитети жогорку окуу жайдын жана республикалык деңгээлдеги этникалык, салттуу жана спорттук иш-чараларга өзгөчө көңүл бурат.
КМТУнун тарыхында биринчи жолу Египетке (Шарм-эш-Шейх), Вьетнамга (Нячанг), Дубайга (БАЭ) жана Алматыга туристтик сапарлар үчүн сертификаттар сатылып алынып, тапшырылды. Бул социалдык колдоо, эс алуу жана кесиптик кошуун мүчөлөрүн мотивациялоо багытында жаңы мүмкүнчүлүктөрдү ачты.
Бүгүнкү күндө КМТУнун бирлик уюму жетимиш жылдан ашуун убакытта калыптанган мыкты салттарды улантып, кызматкерлердин эмгек, экономикалык жана социалдык шарттарын жакшыртуу багытында жигердүү иш алып барууда. Ири уюм катары бирлик комитетинин негизги максаты — кызматкерлердин кызыкчылыктарын университеттин администрациясынын алдында коргоо, ошондой эле университеттин түзүмдүк бөлүмдөрү жана коомдук уюмдары менен тыгыз кызматташуу болуп саналат.
